زخم معده، حاصل هلیکوباکتر یا اسید معده؟

✅ پاتوفیزیولوژی
به آسیب لایه‌های مخاطی یا زیر مخاطی معده، زخم معده گفته می‌شود. به تمام زخم‌هایی که در بدن از غشاهای موکوسی و لایه‌های مترشحه بدن عبور کرده و به لایه‌های عضلانی زیرین نفوذ می‌کنند، اولسر اطلاق می‌شود. زخم‌هایی که در نواحی تحتانی مری، معده و دوازدهه به وجود می‌آیند، به‌طور اختصاصی زخم‌های پپتیکی نام‌گذاری می‌گردند؛ این نواحی به‌طور مستقیم در معرض آنزیم‌های گوارشی و اسید معده و پپسین قرار دارند. اگر ناحیه تحریک‌شده دئودنوم باشد، بیماری اولسر دئودنوم نام‌گذاری می‌گردد. معمولاً زخم‌های معدی با زخم‌ها و اولسرهای دئودنوم همراه هستند.
زخم‌های معدی با سرعت کمتری التیام پیداکرده و احتمال بدخیم شدن آن‌ها نیز بیشتر از سایر اولسرهاست. در پاتولوژی این اختلال اصطلاحی تحت عنوان «استرس اولسر» وجود دارد؛ منظور از استرس در اینجا استرس‌ها و اضطراب‌های عصبی که به‌صورت متعارف تعریف می‌شوند نیست؛ بلکه استرس به‌عنوان سوختگی‌های شدید، تروما، جراحی‌ها، پرتودرمانی، شوک و یا شیمی‌درمانی تعریف می‌شود.
خونرسانی در محافظت از معده نقش بسیار مهمی دارد. هر عاملی که باعث اختلال در خونرسانی یا آسیب به ارگان ‌های اصلی بدن شود، همانند مواردی که گفته شد می‌تواند باعث ایجاد زخم معده گردد. اعمال جراحی مثل برداشتن قسمت‌هایی از معده یا واگوتومی (قطع کردن عصب واگ) نیز می‌توانند احتمال ایجاد زخم را بیشتر کنند.

✅ اپیدمیولوژی
این بیماری هردو جنس زن و مرد را تقریباً به یک ‌میزان درگیر می‌کند؛ شیوع آن در آمریکا حدود ۱۲ درصد در مردان و ۱۰ درصد در زنان است. زخم معده بیشتر در سنین بالای ۴۰ سال اتفاق می‌افتد و بیشترین آمار گزارش ‌شده از آن مربوط به دهه‌ی ششم زندگی است. شیوع این بیماری در افراد سیگاری و پر استرس بالاست.

 

 اتیولوژی زخم‌های گوارشی
• ترشح بیش ‌از اندازه اسید معده: در صورتی‌که معده بیش از حد نرمال اسید ترشح کند به‌ مرور زمان سد دفاعی و لایه‌های مخاطی معده از بین رفته و با نفوذ التهاب به لایه‌ های عضلانی زیرین زخم معده ایجاد می‌شود.
• آلوده شدن معده با باکتری هلیکوباکتر پیلوری: این مورد شایع ‌ترین علت زخم ‌های پپتیکی است. به نظر می‌رسد این باکتری با ترشح موادی اسیدیته اطراف خود را از بین برده و التهاب و زخم ایجاد می‌کند.
• داروها: مصرف زیاد داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID)، آسپیرین، ناپروکسن، ایبوبروفن، استامینوفن، پیروکسیکام، دیکلوفناک و… باعث ایجاد زخم در لایه‌های موکوسی معده می‌شود. مصرف زیاد داروهای پردنیزولون (نوعی کورتون) و متوترکسات (داروی بیماری‌های خود ایمنی) نیز تا حدودی احتمال ایجاد زخم‌های پپتیکی را بالا می‌برند.
• استرس اولسرها که قبلاً در مورد آنها سخن گفته شد.
• ژنتیک

✅ علائم و تشخیص
• درد و سوزش: از شایع‌ترین علامت‌ هاست. معمولاً درد ناشی از زخم معده بلافاصله پس از صرف غذا ایجاد می‌شود. درحالیکه درد ناشی از اولسر دئودنوم، نیمه‌ شب اتفاق افتاده و فرد را از خواب بیدار می‌کند البته نه در همه بیماران.
• خونریزی: شایع ‌ترین عارضه زخم‌های پپتیکی است. خونریزی می‌تواند به ‌صورت خونریزی فوقانی یا تحتانی مشاهده شود. خونریزی ‌های فوقانی بیشتر به ‌صورت استفراغ‌ های خونی و خونریزی‌ های تحتانی به شکل وجود خون در مدفوع یا ملنا دیده می‌شوند (مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ریسک خونریزی‌ها را افزایش می‌دهد.).
• پرفوراسیون: سوراخ شدن دومین عارضه شایع زخم‌ های پپتیکی است. اگر زخم گوارشی ایجاد شده بهبود و ترمیم نیابد به ‌تدریج پیشروی کرده و تبدیل به سوراخ در بدنه معده یا روده می‌شود.
• تندرنس یا حساسیت به لمس: بیشتر در افرادی که مبتلا به زخم‌ های دئودنوم و اثنی عشر هستند مشاهده می‌گردد. بیمار هنگام معاینه یا لمس قسمت بالای شکم احساس درد می‌کند. زخم ‌های معده معمولاً تندرنس ندارند.
از علائم دیگر این بیماری می‌توان به نفخ، آروغ زدن، تهوع و استفراغ، کاهش اشتها و کاهش وزن اشاره کرد. از راه های تشخیص می توان به رادیوگرافی با ماده حاجب وآندوسکوپی اشاره کرد.

 

✅ توصیه‌های تغذیه ای
🔸️ باید توجه داشت که مصرف قهوه و نوشیدنی‌های کافئین دار، ادویه‌ جات به ‌خصوص فلفل، نوشیدن الکل، مصرف سیگار، غذاهای چرب و سوخاری شده و تنقلات می‌توانند نقش تحریکی در ترشح اسید معده داشته باشند و علائم بیماری را تشدید کنند؛ بنابراین مصرف این نوع مواد غذایی و استعمال سیگار باید در افراد مبتلا به زخم‌ های گوارشی محدود شود.
🔹️ شیر و لبنیات اگرچه می‌توانند به‌صورت گذرا علائم را تسکین دهند، اما در ادامه باعث افزایش برگشت و ترشح اسید شده و علائم را تشدید می‌کنند.


🔸️ استفاده از گوشت بدون چربی، مرغ، حبوبات و میوه ‌های خشک برای تأمین آهن مورد نیاز مجاز است. در این بیماران به دلیل خونریزی نیاز به آهن بیشتر است؛ بنابراین مصرف مواد غذایی یاد شده می‌تواند عوارض کم‌خونی را کاهش دهد.
🔹️ اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶ می‌توانند در زخم معده نقش محافظت‌کننده داشته باشند.
🔸️ در بیماران مبتلا به زخم معده به دلیل آسیب مخاط معده، ترشح فاکتور داخلی و در نتیجه‌ی آن جذب ویتامین B12 با اختلال مواجه می‌شوند، بنابراین کنترل سطح این ویتامین در این بیماران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
🔹️ وعده‌های غذایی باید تا حد امکان کوچک و تعداد آنها زیاد باشد.
🔸️ مصرف غذاهای پروتئینی و ویتامین C و سویا می‌تواند روند بهبود بیماری را تسریع کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *